Çevre mevzuatı rehberi
Atık Ön İşlem Tesisi Çevre Lisansı: Kapsam ve Saha Kontrolü
Atık ön işlem tesisi çevre lisansında faaliyet konusu, kabul edilen atık kodları, kütle dengesi, saha birimleri, GFB ve Ek-3C hazırlığını açıklar.
Kısa cevap: Bir tesisin “ön işlem” lisans konusu, makinenin veya ticari faaliyetin adından değil; kabul edilen atık, uygulanan işlem ve işlemden çıkan malzemenin sonraki adımından anlaşılır. Bakanlığın 04/11/2025 tarihli sektör kontrol listesi de dosya, çevrim içi kayıt ve fiilî sahanın aynı akışı göstermesini merkezine alıyor.
PUSULA ÇEVREKAPSAM KARARI
Atık, sonraki işleme nasıl hazırlanıyor?
Atık kodu + işlem + ekipman + proses çıktısı- 01Kabul ve ayırma
- 02Fiziksel/kimyasal işlem
- 03Teknik uygunluk
- 04Çıktı ve sevk kaydı
Ön işlem ile geri kazanım nerede ayrılır?
Ön işlemde atık; ayırma, sökme, temizleme, arındırma, boyut küçültme veya benzeri bir adımla sonraki işleme hazırlanır. Geri kazanım tarafında ise işlemin sonucu ve elde edilen ürün, malzeme ya da enerji daha belirleyicidir. Aynı ekipman farklı atık ve çıktı akışlarında farklı değerlendirmeler doğurabilir.
Bu nedenle ilk dosya, makine listesinden önce bir akış tablosuyla kurulmalıdır: atık kodu ve kaynağı, kabul kontrolü, uygulanan işlem, oluşan çıktı, bakiye atık ve her birinin gönderildiği yer. Kesin lisans konusu, yürürlükteki Yönetmelik ve tesisin gerçek prosesi birlikte incelenerek belirlenir.
Atık kabulünde yalnız kod listesi neden yetmez?
Bakanlık kontrol listesi; tesise gelen atığın cinsi, miktarı ve kodu ile atık üreticisinin beyanı arasında tutarlılık kontrolü kurulup kurulmadığını soruyor. Bu, lisans ekindeki kodları kopyalamaktan daha somut bir iştir: kabul numunesi veya görsel kontrol, tartım, ret nedeni ve uygunsuz kabul akışının kaydı gerekir.
Kabul kriteri her atık için aynı yazılamaz. Ambalaj, metal, AEEE, tehlikeli atık veya başka bir akış; kendi mevzuatı, riskleri ve teknik şartlarıyla ele alınır. Rehberdeki genel başlıklar, bu konuya özgü kontrollerin yerine geçmez.
Kütle dengesi sahadaki işlemle aynı anda okunmalı
Kütle dengesi; giren atık, işlenen miktar, çıkan malzeme veya ürün, bakiye atık ve stok değişiminin birbiriyle açıklanabilmesidir. 04/11/2025 tarihli listede kütle-denge bildirimlerinin fiziksel işlemlerle eş zamanlı olması ve kabul-işlem-çıkış bilgilerinin çevrim içi sisteme kaydedilmesi ayrı ayrı kontrol ediliyor.
Pratikte aylık toplamlar tek başına yeterli bir açıklama sunmayabilir. Tartı fişi, kabul kaydı, proses vardiya kaydı, stok hareketi, sevk belgesi ve sistem bildirimi aynı dönemi anlatmalıdır. Aradaki farkın nedeni fire, nem, stokta bekleme veya ölçüm farkıysa bu neden de kanıtlanabilir olmalıdır.
Yerleşim planında hangi birimler ayrı görünmeli?
Resmî kontrol listesi; atık kabul birimi, işleme alanı, geçici depolama, atık ve ayrıştırılmış atık stok sahaları ile ürün stok sahasını ayrı başlıklar olarak ele alıyor. Kapasite raporundaki ekipman ve yerleşimle fiilî saha da birbiriyle karşılaştırılıyor.
Saha turunda yalnız alan adlarına bakılmaz. Zemin ve sızıntı kontrolü, yağmur suyu ayrımı, bölme veya konteynerler, atık kodu etiketleri, uygunsuz atık için bekleme noktası ve ürün alanının atık alanlarından ayrılığı birlikte kontrol edilir.
Kantar, kamera ve kayıt şartları tesisin durumuna göre değerlendirilir
Bakanlık listesinde araç kantarı, kamera kaydı ve belgelerin saklanmasına ilişkin kontrol soruları bulunuyor. Aynı listede OSB veya sanayi sitesi girişindeki ortak sistemler ve bazı tek kategorili tesisler için ayrımlar da not edilmiş. Bu nedenle “her tesiste aynı ekipman zorunlu” gibi kısa bir sonuç doğru olmaz.
Ön kontrolde tesisin konumu, kabul ettiği atık kategorileri, ortak altyapıdan yararlanma durumu ve lisans konusu kaydedilir. Ardından ilgili özel hüküm açılır; kontrol listesi, hükmün tesis özelindeki uygulanabilirlik incelemesine başlangıç sağlar.
GFB ve Ek-3C dosyası saha akışı üzerinden kurulur
GFB aşamasında ortak Ek-3A ve Ek-3B belgelerinin yanında lisans konusuna özgü uygunluk, sigorta, ruhsat, teminat veya teknik belgeler belirlenir. Hangi belgenin gerektiği, seçilen lisans konusu ve atık akışına göre ayrıca doğrulanır.
GFB sonrası çevre izin veya çevre izin ve lisans başvurusu için Yönetmelikteki 180 takvim günlük süre korunur. Ek-3C hazırlığı; teknik rapor, ruhsat, saha düzeltmesi ve kayıt sistemi işlerini tek takvimde göstermelidir. Yetki gerektiren rapor ve ölçümler ilgili yetkili kişi veya kuruluşlarca yürütülür.
Kontrol listesi neyi kanıtlar, neyi kanıtlamaz?
Sektör kontrol listesi, denetimde sorulabilecek belge-sistem-saha bağlantılarını görmek için güçlü bir hazırlık kaynağıdır. Fakat listedeki her soru, her tesis için otomatik bir yükümlülük veya tek başına uygunsuzluk kararı anlamına gelmez.
Yayın öncesi kaynak kontrolü 13/08/2026 tarihinde yapıldı. Tesis kararı verilirken güncel mevzuat metni, lisans konusu, özel atık mevzuatı, yetkili idare görüşü ve fiilî saha verisi birlikte incelenmelidir.
BAŞVURU ÖNCESİ
Atık ön işlem tesisi için ilk dosya kontrolü
- Kabul edilen her atık kodu için kaynak, kabul kriteri ve ret akışı tanımlı.
- Atık kodu, işlem, ekipman, çıktı, bakiye atık ve sonraki tesis tek akışta gösteriliyor.
- Kapasite raporu, ekipman listesi, yerleşim planı ve fiilî saha birbiriyle karşılaştırıldı.
- Kütle dengesi; tartı, stok, proses ve sevk kayıtlarıyla açıklanabiliyor.
- Atık kabul, işleme, geçici depolama, atık stoku ve ürün stoku sahada ayrı ve etiketli.
- Kantar, kamera, sigorta ve özel teknik şartlar tesisin lisans konusuna göre doğrulandı.
- GFB sonrası Ek-3C işleri sorumlu ve ara tarihlerle 180 günlük plana bağlandı.
SIK SORULAN SORULAR
Kısa ve net cevaplar
Ön işlem ile geri kazanım aynı lisans konusu mudur?
Hayır. Ön işlem atığı sonraki işleme hazırlayan adımları; geri kazanım ise işlemin sonucu ve elde edilen ürün, malzeme veya enerjiyle ilgili ayrı lisans konularını içerir. Kesin ayrım, atık-işlem-çıktı akışı ve güncel mevzuatla yapılır.
Atık kodları lisans ekinde varsa kabul için yeterli midir?
Hayır. Kodun yanında atığın cinsi, kaynağı, miktarı, kabul kriteri ve fiilî durumu kontrol edilmelidir. Beyanla sahadaki atık uyuşmuyorsa ret ve bildirim akışı ayrıca yönetilir.
Her atık ön işlem tesisinde kendi araç kantarı zorunlu mudur?
Tek cümleyle evet denemez. Bakanlık kontrol listesinde OSB veya sanayi sitesi girişindeki ortak kantar ve bazı tesis tiplerine ilişkin ayrımlar bulunur. Uygulanabilirlik; tesisin yeri, lisans konusu ve kabul ettiği atık kategorileriyle birlikte doğrulanmalıdır.
Bakanlık kontrol listesindeki bir hayır cevabı otomatik uygunsuzluk mudur?
Her zaman değil. Kontrol listesi denetim hazırlığı için soru setidir; ilgili hükmün tesise uygulanabilirliği, güncel mevzuat ve saha verisi ayrıca incelenmeden kesin sonuç verilmemelidir.
Tesisiniz için uygulanabilir hale getirelim.
Faaliyet alanınızı, bulunduğunuz OSB/sanayi bölgesini ve mevcut belgelerinizi birlikte değerlendirir; ilk kontrol başlıklarını netleştiririz.
Tesis ön değerlendirmesi